Tekne sahiplerinden ve balıkçılardan en sık duyduğumuz sorulardan biri: “Balık bulucu ile sonar aynı şey mi?”
Kısa cevap şu: Balık bulucu, sonar teknolojisini kullanan bir cihaz. Sonar ise su altına ses dalgası gönderip geri dönen yankıdan derinliği, balığı ve dipteki nesneleri anlamamızı sağlayan teknolojinin genel adı. Yani biri teknoloji, diğeri o teknolojiyi kullanan alet. Ama iş cihaz almaya gelince mesele bu tanımdan çok daha fazlası. Bu yazıda farkı, sonar türlerini ve balık bulucu seçerken nelere bakmanız gerektiğini anlatıyoruz.
1. Sonar nedir?
Sonar, suya gönderilen ses dalgalarının geri dönüşünü ölçer. Ses bir nesneye ya da deniz tabanına çarpıp geri döner. Cihaz bu dönüşün ne kadar sürdüğüne ve ne kadar güçlü geldiğine bakarak neyin, ne kadar derinde olduğunu hesaplar.
Bu teknoloji sadece balıkçılıkta kullanılmıyor. Gemilerde derinlik ölçümünde, deniz tabanı haritalamada, su altı araştırmalarında ve batık aramalarında da sonar kullanılır. Balık bulucu bu geniş ailenin balıkçılığa göre ayarlanmış üyesi.
2. Balık bulucu nedir?
Balık bulucu, sonar teknolojisini balıkçılık için kullanan cihazdır. İki ana parçası vardır: ekran ve transducer. Transducer teknenin altına ya da aynasına takılan, suya ses dalgası gönderip yankıyı toplayan parçadır. Ekran ise bu yankıyı görüntüye çevirir.
Ekranda şunları görebilirsiniz:
- Balıklar ve balık sürüleri
- Su derinliği
- Deniz tabanının yapısı (kum, çamur, kaya)
- Su altındaki taş, batık, yosun gibi nesneler
Burada bilinmesi gereken önemli bir nokta var: Balık bulucu balığı kamera gibi görmez. Ekrandaki şey, ses dalgasının oluşturduğu yankının yorumudur. Bu yüzden ekranı okumayı öğrenmek, cihazın kendisi kadar önemli.
3. Balık bulucu ile sonar arasındaki temel fark
En basit haliyle:
- Sonar = Teknoloji
- Balık bulucu = Sonar teknolojisini kullanan cihaz
Türkiye’de piyasada bu iki kelime çoğu zaman aynı anlamda kullanılıyor. Satıcı “sonar” dediğinde de, “balık bulucu” dediğinde de genelde aynı cihazdan bahsediyor. Asıl fark, cihazın hangi sonar türlerini desteklediğinde. Bu yüzden “balık bulucu mu, sonar mı?” diye sormak yerine, “bu cihazın sonarı benim işime yarar mı?” diye sormak daha doğru.
4. Sonar türleri: 2D, CHIRP, down imaging, side imaging ve canlı sonar
Bugün satılan cihazlarda karşınıza çıkacak başlıca sonar türleri bunlar:
Geleneksel 2D sonar: En temel sistem. Teknenin altına koni şeklinde ses gönderir. Ekranda balıklar yay ya da leke şeklinde, dip ise kalın bir çizgi olarak görünür. Genelde iki frekansla çalışır. Düşük frekans daha geniş alanı tarar ve daha derine iner. Yüksek frekans daha dar alana bakar ama daha net gösterir.
CHIRP sonar: Klasik sonar tek bir frekansta sinyal gönderir. CHIRP ise her sinyalde bir frekans aralığını tarar. Bunun sahada karşılığı şu: Birbirine yakın yüzen balıkları tek leke yerine ayrı ayrı gösterir, dibe yapışık duran balığı da dipten ayırt etmek kolaylaşır. Bugün orta segmentteki çoğu cihazda CHIRP standart hale geldi.
Down imaging (aşağı tarama): Çok yüksek frekansla, ince bir şerit halinde teknenin tam altını tarar. Ekranda neredeyse fotoğraf gibi bir dip görüntüsü verir. Taşları, batıkları, yosun öbeklerini net görürsünüz. Sığ ve orta derinlikte çok iyi sonuç verir.
Side imaging (yan tarama): Teknenin sağına ve soluna doğru tarama yapar. Geniş bir alanda dip yapısını, kayalıkları ve balığın toplanabileceği yerleri bulmak için kullanılır. Yavaş seyirde en iyi sonucu verir. Balığı göstermekten çok “balık nerede olabilir” sorusuna cevap verir.
Canlı sonar (live sonar): Son yılların en çok konuşulan teknolojisi. Garmin LiveScope, Lowrance ActiveTarget ve Humminbird MEGA Live gibi sistemler, teknenin önünü ya da altını anlık olarak gösterir. Balığın hareketini, yeminize nasıl tepki verdiğini ekranda canlı izlersiniz. Fiyatı diğer sistemlere göre ciddi şekilde yüksek ve kurulumu daha özel.
5. Balık bulucu seçerken nelere bakılmalı?
Çoğu kişi cihaz alırken önce ekran boyutuna bakıyor. Ekran önemli ama tek başına bir şey söylemiyor. Şunlara da bakın:
Nerede avlanıyorsunuz? Derin suda avlanıyorsanız düşük frekansı güçlü bir cihaz ve uygun transducer gerekir. Kıyıya yakın, sığ sularda down imaging ve side imaging çok daha faydalı olur.
Transducer: Cihazın gözü transducer’dır. Aynı ekran, farklı transducer ile çok farklı performans verir. Alırken cihazla uyumlu olduğundan ve teknenize nasıl takılacağından emin olun. Aynaya takılan, gövdeden geçen ve gövde içine yapıştırılan modeller var. Her tekne her montaja uygun değil.
CHIRP desteği: Bugün alınacak bir cihazda CHIRP olmasını öneririz. Fark ekranda net şekilde görülüyor.
Harita (chartplotter) özelliği: Birçok cihaz balık bulucu ile GPS harita ekranını bir arada sunuyor. Balık bulduğunuz noktayı kaydedip tekrar gitmek için bu özellik çok iş görür.
Bütçe ve ihtiyaç dengesi: Her balıkçının canlı sonara ihtiyacı yok. Hafta sonu olta atan biri için iyi bir CHIRP + down imaging cihaz çoğu zaman fazlasıyla yeterli.
6. Ekranı okumak: Balık neden yay şeklinde görünür?
Yeni başlayanların en çok takıldığı konu bu. Klasik 2D ekranda balık çoğu zaman ters “U” yani yay şeklinde görünür. Sebebi şu: Tekne ilerlerken balık önce sonar konisinin kenarına girer, sonra ortasından geçer, sonra diğer kenardan çıkar. Balığa olan mesafe önce azalır, sonra artar ve ekranda yay oluşur.
Tekne dururken ya da balık tekneyle aynı yöne yüzerken yay oluşmaz, düz çizgi görürsünüz. Bu yüzden düz çizgi her zaman “balık yok” demek değil.
Dip çizgisinin kalınlığı da size bilgi verir. Sert zemin (kaya, taş) sesi güçlü yansıtır, dip çizgisi kalın ve parlak görünür. Çamur ve yumuşak zemin ise daha ince ve soluk görünür.
7. Sık yapılan hatalar
- Transducer’ı yanlış yere takmak: Pervaneye yakın ya da türbülanslı bir noktaya takılan transducer, seyir halinde okuma kaybeder. Hava kabarcıkları görüntüyü bozar.
- Büyük ekran alıp transducer’dan tasarruf etmek: Görüntü kalitesini belirleyen asıl parçadan kısmak, cihazın kapasitesini boşa harcamak demek.
- Side imaging’den balık lekesi beklemek: Yan tarama yapıyı gösterir. Balığı görmek için 2D/CHIRP ekranına bakmak gerekir.
- Her şeyi otomatik ayarda bırakmak: Hassasiyet (gain) ve menzil ayarlarıyla biraz oynamak, ekrandaki görüntüyü ciddi şekilde değiştirir.
8. Sık sorulan sorular
Balık bulucu ile sonar aynı şey mi?
Hayır. Sonar teknolojidir, balık bulucu bu teknolojiyi balıkçılık için kullanan cihazdır. Günlük dilde ikisi aynı anlamda kullanılsa da doğrusu bu.
CHIRP nedir, gerekli mi?
CHIRP, tek frekans yerine bir frekans aralığını tarayan sonar türüdür. Balıkları birbirinden ve dipten daha net ayırır. Bugün cihaz alacaksanız CHIRP destekli olmasını öneririz.
Side imaging mi, down imaging mi?
Down imaging teknenin tam altını, side imaging iki yanını tarar. Sığ ve orta derinlikte yapı aramak için ikisi de faydalı. Çok derin sularda klasik 2D/CHIRP ekranı daha belirleyici olur.
Balık bulucu kaç metre derinliği gösterir?
Cihaza, transducer’a ve frekansa göre değişir. Düşük frekans daha derine iner. Derin suda avlanacaksanız cihazın ve transducer’ın derinlik değerlerini mutlaka kontrol edin.
Not: Cihaz kurulumunda ve transducer montajında üreticinin kılavuzunu esas alın. Tekne gövdesine delik açmayı gerektiren montajları, emin değilseniz işi bilen bir ustaya bırakın.
Denizde kullanılan elektronik sistemleri ve tekne teknolojilerini daha yakından tanımak için Mavi Rota Marine’i takip edin.
